Czym są Flawonoidy

Czym są Flawonoidy

Flawonoidy

Flawonoidy (zwane również związkami flawonowymi, bioflawonoidami czy flawonami) naturalnie występujące w roślinach, aktywne biologicznie substancje chemiczne. Ze względu na liczne właściwości biologiczne są najbardziej interesującą grupą spośród polifenoli. Te naturalne roślinne fitozwiązki są syntezowane przez rośliny. Związki flawonowe są bardzo liczną grupą - dotąd zidentyfikowano ok. 8 tys. związków należących do grupy flawonoidów, z czego zaledwie 500 typów zostało lepiej poznane i przebadane. Flawonoidy znajdują się we wszystkich częściach roślin (liściach, łodygach, kwiatach, owocach) nadając im charakterystyczny dla danego gatunku kolor, zapach i smak. Substancje te gromadzą się w powierzchownych warstwach tkanek roślinnych (w wakuolach). Zawartość związków flawonoidowych w owocach czy warzywach zależy głównie od czynników środowiska: temperatury, nasłonecznienia, a także od ich stopnia dojrzałości.

Flawonoidy pełnią w roślinach następujące funkcje:

- naturalny barwnik - nadają roślinom (kwiatom, owocom) intensywną barwę, co powoduje przyciąganie pożądanych (pozytywnych) owadów, a odstraszanie niepożądanych. Kolor (owoców, warzyw, kwiatów) zależy od: kształtu komórki, pH wnętrza komórki, oraz obecności kilku rodzajów flawonoidów, a czasem również zawartości jonów metali np. kolor czerwony, purpurowy - wymaga obecności dwóch rodzajów antocyjanów (cyjanidyna, peoni dyna) oraz niskiego pH; kolor niebieski - obecność niebieskich antocyjanów, żółtych flawonów oraz metali (żelazo, magnez), a także zasadowego pH;

- naturalna tarcza ochronna - chronią roślinę przed chorobami, a także atakiem i szkodliwym działaniem grzybów - naturalne fungicydy, oraz insektów (owadów) - naturalne insektycydy;

- ograniczają szkodliwy wpływ promieniowania UV;

- antyoksydanty;

- niezbędny element w fizjologii roślin - pełnią rolę hormonów roślinnych, inhibitorów (regulatorów) wzrostu, uczestniczą także w fotosyntezie, oddychaniu oraz przepływie energii.

Budowa flawonoidów:

Są pochodnymi 2-fenylo-benzo-γ-pirenu. Budowa flawonoidów opiera się na 15 węglowym szkielecie 2-fenylochromanu (wspólna cecha wszystkich flawonoidów). Większość związków flawonowych (poza antocyjanami i katechinami) zawiera w swej budowie heterocykliczny układ flawonu. Są substancjami stałymi. W roślinach występują w formie wolnej - jako aglikony, lub w formie glikozydów (tzn. połączeń z cukrami) forma związana - w tej postaci są dość dobrze rozpuszczalne w wodzie i alkoholu etylowym. Cechą charakterystyczną wielu flawonoidów jest ich gorzki smak - niektóre osoby szczególnie ostro odczuwają ich smak (jest to cecha uwarunkowana genetycznie).

Podział flawonoidów ze względu na budowę chemiczną:

- flawony (np. apigenina, luteolina, diosmina, witeksyna);

- flawonole (np. kwercetyna, kemferol, mircetyna);

- flawanony (np. hesperydyna, naringenina);

- flawanole (np. (+)katechina, (-)epikatechina, epigalokatechina, procyjanidyny- oligomeryczne flawonoidy);

- izoflawony (np. daidzeina, genisteina);

- flawonolignany (np. sylibina);

- antocyjany (np. cyjanidyna, malwidin, pelargonidyna);

- chalkony (np. Florentyna);

- aurony;

- glikozydoestry flawonoidowe.

Różnice pomiędzy poszczególnymi grupami polegają na: liczbie i pozycji grup hydroksylowych (OH) w pierścieniach, liczbie i rodzaju podstawników przy skrajnym (ostatnim pierścieniu) oraz liczbie grup hydroksylowych tworzących z cukrami prostymi wiązania glikozydowe.

Aktywność biologiczna flawonoidów - wielokierunkowość działania

W organizmie człowieka flawonoidy mogą pełnić rolę podobną do witamin. Co prawda nie zalicza się ich do niezbędnych składników odżywczych, ale ich pozytywny wpływ na organizm człowieka pozostaje nieoceniony. Ich największą zaletą jest fakt, iż są jednymi z najskuteczniejszych składników o właściwościach antyoksydacyjnych (zmiatacze wolnych rodników), tym samym opóźniają procesy starzenia oraz przynoszą korzystne efekty zdrowotne. Szereg korzystnych działań flawonoidów wynika właśnie z ich właściwości antyoksydacyjnych oraz ze zdolności do modyfikowania enzymów (szczególnie takich które są odpowiedzialne za funkcje immunologiczne, kancerogenezę oraz transformacje komórkowe).

Działanie antyoksydacyjne flawonoidów - na czym polega?

Aktywność antyoksydacyjna flawonoidów związana jest głównie z ich budową tzn. pierścieniowa budowa cząsteczki, posiadanie sprzężonych wiązań podwójnych oraz obecność licznych grup hydroksylowych w pierścieniach.

Flawonoidy jako antyoksydanty mogą działać w sposób bezpośredni i pośredni.

Działanie bezpośrednie:

- wychwytywanie i „zmiatanie” wolnych rodników i RFT (reaktywnych form tlenu), neutralizowanie ich w bezpośrednich reakcjach chemicznych (wolne rodniki i RFT są redukowane do bardziej stabilnych i nie reaktywnych form); zdolność do wychwytywania RFT oraz chelatowania metali przejściowych ma istotne znaczenie w stanach, którym towarzyszy stres oksydacyjny.

Działanie pośrednie:

- ograniczenie powstawania wolnych rodników i RFT;

- hamowanie aktywności enzymów odpowiedzialnych za tworzenie wolnych rodników np. lipooksygenazy i oksydazy ksantynowej;

- chelatowanie tzn. wiązanie w komórkach jonów metali przejściowych (szczególnie żelaza i miedzi) - metale te często są odpowiedzialne za zapoczątkowanie łańcucha reakcji wolnorodnikowych, zapobiegają powstawaniu w komórkach reaktywnego rodnika hydroksylowego;

- ochrona innych antyoksydantów - hamują enzym oksydazę askorbinową - zapobiega to utlenianiu witaminy C;

- poprawiają działanie endogennych przeciwutleniaczy np. glutationu;

- przerywanie reakcji wolnorodnikowych w enzymatycznej i nieenzymatycznej peroksydacji lipidów.

Działanie flawonoidów na organizm

Flawonoidy wykazują wielokierunkową aktywność biologiczną. Mają pozytywny wpływ na cały organizm (zarówno na sferę fizyczną jak i psychiczną), ale ich działanie biologiczne związane jest szczególnie z naczyniami krwionośnymi i układem krążenia.

- antyoksydanty („zmiatacze” wolnych rodników) - związki flawonowe dzięki charakterystycznej budowie cząsteczki (liczne grupy hydroksylowe) są doskonale przystosowane do zwalczania reakcji wolnorodnikowych ;

- pozytywny wpływ na naczynia krwionośne:

* uszczelniają i wzmacniają śródbłonek naczyń włosowatych;

* poprawiają elastyczność, zmniejszają kruchość, łamliwość i przepuszczalność naczyń (zapobiegają mikrowylewom podskórnym, wybroczynom i siniakom);

* hamują aktywność enzymów: elastazy i hialuronidazy (enzym występujący w ścianach naczyń krwionośnych, który powoduje zwiększenie przepuszczalności przestrzeni międzykomórkowych) co powoduje wzmocnienie tkanki łącznej, uszczelnienie naczyń, wzrost ich odporności mechanicznej - tym samym poprawia się przepływ krwi w naczyniach krwionośnych oraz zapobiegają krwawieniom i wybroczynom;

- działanie ochronne na układ krążenia:

* flawonoidy wpływają korzystnie na kondycję ścian naczyń krwionośnych (uszczelniają je, zmniejszają odkładanie się cholesterolu na ich ścianach),

* pomagają w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi ;

* wpływają na prawidłowy stan i pracę serca (zmniejszają obciążenie serca i usprawniają przepływ krwi w mięśniu sercowym zwłaszcza procyjanidyny), odtruwają mięsień sercowy (w zatruciach kwasem mlekowym, alkoholem czy przypadku hyperkalemii) i przywracają jego prawidłową pracę;

* obniżają poziom cholesterolu (LDL) podwyższają poziom dobrego cholesterolu (HDL), chronią różne frakcje cholesterolu przed utlenianiem;

- hamują agregacji płytek krwi, zmniejszają lepkość erytrocytów;

- ochrona witaminy C w organizmie - flawonoidy zwiększają wchłanianie witaminy C z przewodu pokarmowego, pomagają w przyswajaniu jej przez organizm, a co najważniejsze hamują aktywność oksydazy askorbinowej - ograniczają utlenianie witaminy, tym samym przedłużają jej obecność i działanie w organizmie wielokrotnie zwiększając jej skuteczność;

- wzmocnienie odporności organizmu poprzez modelowanie układu immunologicznego;

- oczyszczanie, detoksykacja - flawonoidy mają zdolność do tworzenia kompleksów z metalami ciężkimi (np. ołów, stront, kadm), tworzenie tych kompleksów w znacznym stopniu ułatwia i przyspiesza usuwanie tych toksycznych pierwiastków z organizmu;

- działanie diuretyczne (moczopędne, odwadniające) - związki flawonowe pomagają w oczyszczaniu dróg moczowych;

- ochrona błon komórkowych i komórek przed uszkodzeniem – flawonoidy mają wpływ na aktywność enzymów (fosfolipaza A, cyklooksygenaza, lipooksygenaza), które uczestniczą w peroksydacji (enzymatycznym utlenianiu) błonowych fosfolipidów;

- spowolnienie procesów starzenia;

- flawonoidy podtrzymują działanie adrenaliny (czyli hormon produkowany przez nadnercza) o działaniu mobilizującym i stymulującym. To właśnie dzięki temu czujemy się rześko i nie męczymy się zbyt szybko (warto więc pamiętać o codziennym dostarczeniu organizmowi porcji flawonoidów).

- pozytywny wpływ na wzrok - dotyczy to głównie antocyjanów, których działanie jest najbardziej widoczne w naczyniach tęczówki oka: stymulują mikrokrążenie oczne, poprawiają ostrość widzenia po zmroku, przyspieszają proces regeneracji rodopsyny (barwnika wzrokowego), a także poprawiają parametry przepływu krwi u osób z podwyższonym poziomem glukozy. Są silnym antyoksydantem. Ta grupa flawonoidów polecana jest szczególnie kierowcom, osobom pracującym długo przed komputerem czy też osobom pracującym w złym oświetleniu;

- działanie estrogenne - flawonoidy z grupy izoflawonów zwiększają wydzielanie estrogenów, a także same wykazują działanie estrogenne (ich budowa zbliżona jest do estrogenów dzięki czemu wykazują one duże powinowactwo do receptorów estrogenowych) - zmniejszają objawy klimakterium (uderzenia gorąca, poprawiają stan skóry, pomagają w zmiennych nastrojach), opóźniają nadejście menopauzy, a także łagodzą jej następstwa. Wykazują korzystne działanie także w okresie pomenopauzalnym.

Zapotrzebowanie na flawonoidy

Niedobór bioflawonoidów w organizmie objawia się często zwiększoną skłonnością do pękania naczyń włosowatych (sińce, wylewy podskórne) oraz rozszerzonymi naczyniami włosowatymi na twarzy i nogach.

Zaleca się spożywanie ok. 1-2 g flawonoidów dziennie.

Zwiększone zapotrzebowanie na związki flawonoidowe wzrasta: przy stresującym trybie życia, u osób często opalających się (na słońcu i w solarium), podczas palenie papierosów i przebywania w zadymionych pomieszczeniach, u osób pijących dużo alkoholu, przy nieregularnym odżywianiu, a także u osób z osłabioną odpornością oraz z problemami z układem krążenia.

Naturalne źródła flawonoidów w diecie:

- owoce o barwie czerwone i granatowej - aronia, czarna porzeczka, winogrono czerwone, , jeżyna, granat,wiśnie, maliny, borówki, jagody, truskawki, żurawina;

- owoce cytrusowe - pomarańcze, grejpfruty, cytryny;

- inne owoce: dzika róża, rokitnik pospolity, owoce głogu;

- warzywa: buraki ćwikłowe, brokuły, cebula, pomidory, czerwona kapusta, bakłażan, czosnek, papryka, sałata, kapusta włoska, seler, pietruszka;

- nasiona roślin strączkowych: fasola, groch, soja;

- herbata – zielona i czarna;

- czerwone wino i sok z winogron;

- kakao oraz czekolada o zawartości powyżej 70% kakao;

- a także: orzechy, kasza gryczana, przyprawy oraz zioła np. młody pieprz, oliwa z oliwek.

 

     0komentarze